Giriş

Diğer sunucular gibi Oracle Veritabanının da temel güvenliği farklı kullanıcılar ve bu kullanıcılara verilen yetkilendirme ile sağlanır. Aynı zamanda bir Oracle veritabanı, mantıksal olarak kullanıcılar üzerine kuruludur. Yani her nesnenin (tablo, görüntü (view), indeks, tetikleyici (trigger) gibi.) mutlaka ait olduğu bir kullanıcı vardır. Bu yüzden Oracle veritabanı yapısını anlamak için kullanıcı yönetimini bilmekte yarar var.

Enterprise Manager ile Kullanici Oluşturma

ilk olarak, veritabanımıza, Enterprise Manager Console programı ile girmek için tarayıcımızı (MS Internet Explorer, Mozilla Firefox, vs. olabilir) açıp http://localhost:5500/em adresini girelim. Karşımıza ilk olarak login penceresi çıkacaktır.

Daha sonra en yetkili ikinci kullanıcı olan “system” kullanıcısı ile veritabanına girelim.

Karşınıza veritabanımızın açılış sayfası çıkacaktır. Bu sayfanın sol üst kısmında “Home”, “Performance”, “Administration” ve “Maintenance” başlıklı dört sekme bulunur. Kullanıcı yönetimine ait işlemlere, Administration sekmesinden ulaşılacağından bu sekmeye tıklayalım.

Administration sekmesinde, veritabanı yönetimi ile ilgili yönetimsel işlemler yapılabilecek bir çok bağlantı vardır. Kullanıcı yönetimi ile ilgili sayfalara “Security” başlığının altında, “Users” bağlantısına tıklayarak ulaşılır.

“Users” bağlanıtısına tıklanarak ulaşılan sayfada veritabanında kayıtlı olan kullanıcılara ait bilgiler listelenir. Bu bilgiler:

Account Status: Kullanıcı hesabının durumunu gösterir. Bu alanda “Open” yazıyorsa, hesabın kullanıma açık olduğunu, “Locked” yazıyorsa hesabın kilitli olduğunu ve bu kullanıcının veritabanına bağlanmasına izin verilmeyeceğini ifade eder. “Expired” kelimesi, kullanıcının şifre süresinin dolduğunu ve veritabanına bağlanmak istediğinde şifre yenilemeye zorlanacağını bildirir.

Expiration Date: Hesabın şifresinin dolduğu veya dolacağı zamandır.

Default Tablespace: Kullanıcı herhangi bir nesne (Tablo, index, vs.) yaratırken eğer özel olarak bir Tablespace adı belirtmez ise nesnenin oluşturulacağı Tablespace’i belirtir.

Profile : Hesaba ait genel özelliklerin (şifre değiştirme periyotları gibi) listelendiği yapıdır.

Created: Hesabın ne zaman yaratıldığını belirtir.

Siz hiç kullanıcı yaratmamış da olsanız bu sayfada birçok hesap listelidir. Bu hesaplar, veritabanı kurulumu esnasında belirli amaçlar i.in otomatik olarak oluşturulan hesaplardır, çoğu kilitli durumdadır ve gerçek anlamda kullanıcı değillerdir. Yeni bir kullanıcı oluşturmak için sayfanın sağ tarafında yer alan “Create” tuşuna basın.

Yeni bir kullanıcı hesabı oluşturmak oldukça kolaydır. İlk olarak hesap adını girin. Profile ve Authentication alanlarını boş bıraktıktan sonra, hesabın şifresini iki kez girin. Zorunlu olmamakla birlikte ileride sorun çıkmaması için şifrenizi ANSI karakterlerle (ingiliz alfabesinde bulunan harf ve rakamlar) oluşturmanızı “i” harfini kullanmamanızı öneririm. Bu durumda şifrede büyük/küçük harf ayrımı yoktur.

Sıra, kullanıcının nesnelerinin yerleştirileceği Tablespace seçimine geldi. Bunun için, “Default Tablespace” alanına Tablespace’in adını doğrudan yazabileceğiniz gibi, kutunun sağ tarafındaki el fenerine tıklayarak mevcut tablespace lerin listelenmesini de sağlayabilirsiniz.

Listlenen Tablespace lerden birini seçerek “select” tuşuna basınız.

Gördüğünüz gibi seçtiğimiz Tablespace in adı “Default Tablespace” kutusuna işlendi.

Bir sonraki adımda Geçici (Temporarı) Tablespace seçeceğiz. Geçici Tablespace, bir kullanıcının indeks oluşturma gibi bazı işlemler için kullanılan alandır. Geçici Tablespace’i seçmek için “Temporary Tablespace” etiketinin yanındaki kutunun sağındaki el fenerine tıklayın. Karşınıza aşağıdakine benzer bir pencere çıkacaktır.

Genellikle kurulum sırasında bu amaç için “TEMP” adında bir Tablespace oluşturulur ve tüm kullanıcılar bu Tablespace’i kullanırlar. Biz de bu kurala uyup “TEMP” Tablespace ini geçici tablespace olarak seçelim ve “Select” tuşuna basalım.

Bu aşamada “OK” tuşuna basarak kullanıcı hesabını oluşturabilirsiniz. Ama ondan önce, sayfanın üst ve alt tarafında yer alan sekmelere dikkatinizi çekmek istiyorum. şu anda “General” sekmesinde bulunuyoruz. “Roles” sekmesine tıklarsanız, kullanıcının sahip olduğu roller listelenir. Oracle Veritabanında “rol” kavramı, belirli yetkileri toplu halde içinde barındıran yapılardır ve bir rol, bir kullanıcıya verildiğinde o kullanıcı, rolün barındırdığı tüm yetkilere sahip olur. Bir kullanıcı pek çok role sahip olabilir. Enterprise Manager Console ile bir kullanıcı oluşturduğunuzda, veritabanına başlanıp tablo oluşturma yetkisi sağlayan “CONNECT” rolü, varsayılan olarak oluşturulan kullanıcıya verilir. Rol adının sağ tarafında “Admin Option” ve “Default” isimleriyle iki adet onay kutusu mevcuttur. şu an olduğu gibi “Default” onay kutusu seçili ise kullanıcı bu rolün yetkilerini sadece kendisi kullanabilir. “Admin Option” ın seçili olması durumunda ise rolün verildiği kullanıcı bu rolü başkalarına da verebilir.

Bir sonraki “System Privileges” sekmesi ise kullanıcıya verilen (indeks oluşturma, trigger yaratma gibi) çeşitli sistem yetkilerini listeler. Henüz kullanıcıya bu çeşit bir yetki vermediğimiz için liste boş.

“Object Privileges” sekmesi de kullanıcının, özel olarak bir nesne üzerinde sahip olduğu yetkileri ifade eder. Örneğin “B” kullanıcısı, “A” kullanıcısına ait “Ogrenciler” tablosunu sadece okuma yetkisine sahip iken, “C” kullanıcısı bu tablo üzerinde hem okuma, hem yazma yetkisine sahip olabilir.

“Quotas” sekmesinde ise kullanıcının, mevcut “Tablespace” ler üzerinde kullanma yetkisi verilen alan miktarları listelenir. Gördüğünüz gibi oluşturmakta olduğumuz kullanıcının, henüz oluşturduğu bir nesneyi koyacak yeri yok.

Sırada “Consumer Groups” sekmesi var. Oracle Veritabanı varsayılan olarak demokratik bir sistemdir. Yani, bütün kullanıcılar eşit haklara sahiptir. Ama zaman zaman bu çerçevenin dışına çıkmak istenirse de buna olanak tanır. Örneğin veritabanı yöneticisi, eğer veritabanının kurulu olduğu sistemde aşırı yüklenme olduğunda kaynakların kullanıcılar arasında eşit olarak paylaştırılması yerine belli kullanıcılara öncelik verilmesini istiyorsa, Oracle'ın “Consumer Group” yapısından yaralanabilir. Ayrıntıları başka bir makaleye havale ederek şimdilik geçiyorum.

“Proxy User” kavramının ne ifade ettiğini şu an hatırlayamıyorum. Bu konuda bilgi sahibi arkadaşlar mesaj atarlarsa bunları bu kısımda paylaşabilirim.

Her neyse, sağ üst köşedeki “OK” tuşuna bastığınızda kullanıcı oluşturulacak ve listede görünecektir.

“CANER” isimli bu kullanıcımız herkese hayırlı olsun. Artık EM Console u kapatabilirsiniz.

şimdi CANER in marifetlerini görebilmek için sqlplus'ı açıp bu kullanıcı ile veritabanına başlanalım. Sqlplus'a giriş makalesinde belirtildiği gibi sqlplus'tan veritabanına başlanma yöntemlerinden birisi kullanycı_adı/şifre@veritabanı_adı şeklinde idi. Test amaçlı olduğu için “CANER” in şifresini de “caner” koymuştum. şimdi bu şekilde veritabanına başlanalım.

Başarıyla veritabanına başlandık. şimdi SQLPlus bizden komut bekliyor.

Sistem tarihini öğrenmek için “select sysdate from dual” sorgusunu çalıştıracağım.

Tarihi aşağıdaki gibi gösterdi.

şimdi “CANER” in sahip olduğu tabloları listeleyelim.

CANERin henüz tablosu olmadığı için herhangi bir kayıt dönmedi.

Öyleyse basit bir tablo oluşturalım, adı da “CANER1” olsun.

Ama hata mesajı aldık. Hata, CANER in varsayılan Tablespace i olan “USERS” Tablespace inde kotasının (yazma yetkisi verilen alan) olmamasından kaynaklanıyor. Bu pencereyi (açık şekilde) olduğu gibi bırakın.

EM Console a tekrar girmek için tarayıcınıza gerekli adresi girin ve system kullanıcısı ile veritabanına bağlanın.

Gelen sayfada, administration sekmesine geçin.

Users bağlantısına tıklayın.

“CANER” üzerine tıklayın.

“Quotas” sekmesine geçin.

Gördüğünüz gibi CANERin USERS tablespace i üzerinde kotası yok.

USERS satırında Values alanına sıfırdan farklı bir değer yazın.

Eğer bu işlemi, EM Console kullanmadan, SQL dili ile nasıl yapabileceğinizi öğrenmek istiyorsanız “Show SQL” tuşuna basabilirsiniz. Geri dönmek için ise “Return” e basın.

“Apply” tuşuna bastığınızda değişiklik gerçekleşecektir.

Sağ üst köşedeki “Logout” tuşuna tıklayarak EM Console'dan çıkabilirsiniz.

şimdi, CANER kullanıcısı ile girdiğimiz sqlplus penceresine geri dönelim.

Yukarı ok tuşuna basarak az önce başaramadığımız tablo yaratma işlemini tekrar deneyelim.

Gördüğünüz gibi bu sefer başardşk, aferin bize! şimdi başarımızı belgelemek için CANERin tablolarını listeletelim.

Gördüğünüz gibi CANER1 tablomuz göründü.

Bu tabloya şimdi kayıt girelim.

Girilen kayıtları listeleyelim.

Son olarak girdiğimiz kaydı kalıcı hale getirmek için “commit” komutunu verelim.

Artık sqlplus'tan çıkabiliriz.

Sonuç

Böylelikle makalemizin sonuna geldik. Bu makalede Oracle veritabanında genel hatlarıyla bir kullanıcı oluşturmaya değindim. Oracle veritabanında kullanıcı ve güvenlik, üzerine tek başına yüzlerce sayfa yazılabilecek bir konudur. İleride belki bazı alt alanlara da değinebiliriz. Ancak, ayrıntılı bilgi için Oracle dokümantasyonunu incelemenizi tavsiye ederim.

[02.04.2007]